نوادگان مهاجران لهستانی به کانادا ممکن است طبق لایحه‌ی سی-۳ از قبل تبعه‌ی کانادا باشند

نکات کلیدی

• لایحه‌ی سی-۳ (Bill C-3) که از ۱۵ دسامبر ۲۰۲۵ لازم‌الاجرا شده، محدودیت قدیمی را که تابعیت کانادا از طریق نسب (citizenship by descent) را فقط به یک نسل متولدشده در خارج از کانادا محدود می‌کرد، حذف کرده است.
• در دهه‌ی ۱۹۲۰ میلادی، پس از آنکه ایالات متحده در سال ۱۹۲۴ مهاجرت از اروپای شرقی را محدود کرد، حدود ۱۳۰٬۰۰۰ لهستانی در کانادا ساکن شدند؛ در پی آن، موج‌های پس از جنگ شامل جانبازان، آوارگان و پناهندگان تا اوایل دهه‌ی ۱۹۵۰ ادامه یافت.
• هر کسی که پیش از ۱۵ دسامبر ۲۰۲۵ در خارج از کانادا از والدینی که تبعه‌ی کانادا بوده‌اند متولد شده باشد، ممکن است هم‌اکنون به‌طور خودکار تبعه‌ی کانادا محسوب شود؛ برای اثبات آن باید درخواست صدور گواهی تابعیت داد، نه درخواست کسب تابعیت.

مهاجرتی که در اقیانوس اطلس دو شاخه شد

بسیاری از خانواده‌های دارای ریشه‌ی لهستانی در آمریکای شمالی، شاخه‌هایی هم در کانادا و هم در ایالات متحده دارند و این دوشاخگی به یک قانون خاص برمی‌گردد. برای دهه‌ها، بیشترین سهم از مهاجران لهستانی به سوی ایالات متحده جذب می‌شدند و به شیکاگو، دیترویت و نیویورک می‌رفتند. کانادا نیز جریانی کوچک‌تر اما پیوسته از مهاجران را می‌پذیرفت که عمدتاً روانه‌ی نواحی پرِیری و مناطق روستایی انتاریو می‌شدند.

این توازن با تصویب «قانون مهاجرت ۱۹۲۴» در کنگره‌ی آمریکا به‌شدت تغییر کرد؛ قانونی که ورود مهاجران از اروپای شرقی را به تنها چند هزار نفر در سال محدود می‌کرد. در مقابل، درهای کانادا همچنان باز ماند. در باقی‌مانده‌ی دهه‌ی ۱۹۲۰، تخمین زده می‌شود حدود ۱۳۰٬۰۰۰ لهستانی وارد کانادا شدند که اکثریت آنان به‌جای پیوستن به بستگان خود در محله‌های لهستانی‌نشینِ جنوبی‌تر، به‌عنوان کشاورز در مانیتوبا، ساسکاچوان و آلبرتا ساکن شدند.

لهستانی‌هایی که پیش از سال ۱۹۴۷ وارد کانادا شده و تابعیت گرفته بودند، ابتدا «تبعه‌ی بریتانیا» شناخته می‌شدند و سپس با لازم‌الاجرا شدن «قانون تابعیت کانادا» در همان سال، به‌طور خودکار تبعه‌ی کانادا شدند.

چگونه لایحه‌ی سی-۳ این مسیر را دوباره گشود

تا همین اواخر، قانون کانادا تابعیت از طریق نسب را تنها به یک نسل متولدشده در خارج از کشور محدود می‌کرد. فرزندِ متولدشده در خارج از کانادا از یک پدربزرگ یا مادربزرگ کانادایی می‌توانست تابعیت را به ارث ببرد، اما فرزندانِ همان فرزند — که خود نیز در خارج از کانادا متولد شده بودند — از این حق محروم بودند، هرچند سابقه‌ی خانوادگی به‌خوبی مستند شده باشد.

لایحه‌ی سی-۳ با لازم‌الاجرا شدن در تاریخ ۱۵ دسامبر ۲۰۲۵، این محدودیتِ «یک‌نسلی» را در بسیاری از موارد برداشت. بر اساس چارچوب جدید، فردی که پیش از این تاریخ در خارج از کانادا از والدینی متولد شده که تبعه‌ی کانادا بوده‌اند، در بیشتر موارد هم‌اکنون تبعه‌ی کانادا محسوب می‌شود — حتی اگر تابعیتِ خودِ آن والد نیز ناشی از همین تغییرات قانونی باشد. نتیجه آنکه تابعیت اکنون می‌تواند در طول نسل‌هایی از خانواده منتقل شود که پیش‌تر پس از یک نسل قطع می‌شد.

یک نکته‌ی مهم باید در نظر گرفته شود: صرفِ داشتن ریشه‌ی لهستانی به‌تنهایی هیچ ادعایی ایجاد نمی‌کند. آنچه اهمیت دارد این است که آیا در جایی از شجره‌نامه‌ی خانواده، والدینی مستند وجود دارد که تبعه‌ی کانادا بوده یا شده باشند، و آیا این وضعیت به‌صورت قانونی به فرد ادعاکننده هم رسیده است یا نه.

ردیابی محل استقرار شاخه‌ی کانادایی خانواده

یافتنِ مدارک درست معمولاً با دانستن اینکه اجداد لهستانی‌-کانادایی احتمالاً کجا ساکن شده‌اند آغاز می‌شود. بر اساس اسناد میراث کانادا، نخستین مهاجر مستندِ لهستانی احتمالاً در سال ۱۷۵۲ وارد کانادا شده است. تا اواسط دهه‌ی ۱۸۰۰ میلادی، خانواده‌های کاشوبی از شمال لهستان در حال آماده‌سازی زمین‌های کشاورزی در انتاریو بودند و یکی از قدیمی‌ترین سکونتگاه‌های لهستانی‌نشین کشور را در ویلنو (Wilno) بنا نهادند.

موج بزرگ‌تری پس از جنگ جهانی اول در سراسر استان‌های پرِیری مستقر شد. سخت‌ترین و سنگین‌ترین فصل این مهاجرت پس از جنگ جهانی دوم رقم خورد، زمانی که کانادا درهای خود را به روی لهستانی‌هایی گشود که جای دیگری برای رفتن نداشتند. بر اساس اسناد مهاجرتی، تنها در سال‌های ۱۹۴۶ و ۱۹۴۷، حدود ۴٬۵۰۰ جانباز لهستانی پذیرفته شدند که بسیاری از آنان به‌عنوان شرط ورود، قراردادهای یک‌ساله‌ی کار کشاورزی امضا کردند.

بین سال‌های ۱۹۴۷ تا ۱۹۵۲، کانادا نزدیک به ۲۰۰٬۰۰۰ آواره را پذیرفت که شمار زیادی از آنان لهستانی بودند. در تاریخ ۷ سپتامبر ۱۹۴۹، یک کشتی ۱۲۳ کودک یتیمِ کاتولیکِ لهستانی را از طریق اسکله‌ی ۲۱ (Pier 21) به هالیفاکس آورد؛ این رویداد بخشی از موجی بود که در همان سال بیش از ۱۹٬۰۰۰ ورود ثبت‌شده از افراد متولدِ لهستان را شامل می‌شد.

هیچ‌یک از این ورودها به‌خودی‌خود تابعیت اعطا نمی‌کرد؛ جانبازان، خانواده‌های آواره و کودکان یتیم به‌عنوان کارگر، پناهنده یا اقامت‌دائم وارد کانادا شدند و تابعیت بعدها برای کسانی که آن را دنبال کردند به دست آمد و سپس به فرزندانشان نیز رسید. امروزه نزدیک به یک میلیون نفر در سراسر کانادا خود را دارای ریشه‌ی لهستانی می‌دانند و نسل‌های بعدی آنان در جاهای مختلف پراکنده شدند: فرزندی متولد وینیپگ به خارج از کشور نقل مکان کرد، پسری که در انتاریو بزرگ شده بود در خارج از کشور ازدواج کرد و ساکن شد، و نسل‌ها بعد، نوه‌ها با نام خانوادگی لهستانی و گذرنامه‌ای از کشوری دیگر بزرگ شدند، بدون آنکه بدانند روزی شاخه‌ای از خانواده‌شان در کانادا وجود داشته است.

بازسازی ردِ اسناد

اثبات یک ادعا معمولاً با شناسایی خویشاوندی که در کانادا متولد شده یا در آنجا تابعیت گرفته آغاز می‌شود و سپس با ردیابی تولدهای بعدی تا فرد متقاضیِ امروزی ادامه می‌یابد. سندِ یک مزرعه در پرِیری، پرونده‌ی تابعیت، یا نامی در فهرست مسافرانِ ورودی به هالیفاکس، همگی می‌توانند نقطه‌ی شروعِ یک ادعای تابعیت از طریق نسب باشند.

پژوهشگران باید انتظار ناهماهنگی در املا را داشته باشند. نام‌های خانوادگی لهستانی اغلب در اسناد تاریخی کانادا به‌صورت انگلیسی‌شده، با حروف حذف‌شده، یا بر اساس نام مکان‌های مربوط به دوره‌ی تقسیم لهستان (نه جغرافیای امروزی) ثبت شده‌اند — به همین دلیل بهتر است به‌جای جست‌وجوی یک نگارش واحد، انواع مختلف املا نیز بررسی شود.

این موضوع برای متقاضیان چه معنایی دارد

برای هر کسی که بتواند این زنجیره را اثبات کند، گام بعدی ساده‌تر از آن چیزی است که معمولاً تصور می‌شود: فردِ واجدِ شرایط درخواست کسب تابعیت کانادا را نمی‌دهد — او از پیش تبعه‌ی کانادا است. آنچه باید درخواست داده شود، گواهی تابعیت است؛ یعنی مدرکِ رسمیِ اثبات‌کننده‌ی این وضعیت که می‌تواند مبنای درخواست گذرنامه نیز قرار گیرد. در این مسیر نه آزمون زبان لازم است، نه شرط اقامت، و نه مراسم سوگند تابعیت. از آنجا که این شرایط معمولاً در سطح یک نسل کامل صدق می‌کند، یک ادعای تأییدشده اغلب شامل خواهر و برادرها و برخی از پسرعمو/دخترعموها نیز می‌شود. مقررات جداگانه و به‌روزشده‌ای برای فرزندانی که از این پس در خارج از کانادا متولد می‌شوند اعمال خواهد شد، اما برای هر کسی که پیش از ۱۵ دسامبر ۲۰۲۵ متولد شده باشد، همان آزمونِ ساده‌ترِ نسب است که ملاک عمل قرار می‌گیرد. به کسانی که گمان می‌کنند شاخه‌ای کانادایی در شجره‌نامه‌ی خانواده‌شان دارند، توصیه می‌شود برای تأیید واجد شرایط بودن و آغاز روند مستندسازی، با منابع رسمی تابعیتِ دولت کانادا یا یک مشاور مهاجرتِ دارای مجوز مشورت کنند.